Về nghỉ ngơi thôi?

Không mua hàng Tàu, đi du lịch Tàu, nghe nhạc Tàu, xem phim Tàu để phản đối việc xâm chiếm lãnh thổ.

Không thể vừa mê say phim Anh hùng của Trương Nghệ Mưu tuyên truyền cho chủ nghĩa Đại quốc, vừa la lối khi bọn nó cướp đất của mình.

Phải tìm kiếm Cultural Emancipation, không đương nhiên chấp nhận các giá trị của Tàu là chuẩn mực từ đời này qua đời khác.

(Tựa lấy từ entry này của Người Buôn Gió)

Túm tóc tát tai

Năm đó, chúng tôi quyết định cho con trai vào lớp 1 trường Việt. Vì không có hộ khẩu, không hy vọng gì xin vào được trường công. Chúng tôi tìm được một trường tư ở quận 3.

Tôi xin gặp ban giám hiệu, nói rằng con tôi học mẫu giáo ở nước ngoài, tiếng Việt chỉ học ở nhà, đọc và viết không bằng các bạn cùng lứa trong nước. Ban giám hiệu rất tử tế, hứa hẹn sẽ hết lòng nâng đỡ cho em hội nhập.

Chỉ trong vòng một tuần lễ đầu, em bị cô giáo 2 lần một tay túm tóc, một tay tát vào mặt vì em không đọc được hoặc đọc không đủ lớn. Đến chiều má vẫn còn dấu tay. Kim bị sốc kinh khủng vì từ bé chưa biết mùi "giáo dục" ở quê mẹ.

Nhà trường đã thất hứa, và cô giáo quá hung bạo. Tôi phải cho con chuyển trường. Nhưng ít nhất cũng phải đến túm tóc tát tai cô giáo đã chứ.

Tôi tưởng tượng một người phụ nữ ác độc, thô bạo. Nhưng khi đến lớp, tôi chỉ gặp một bà khá già, lụm khụm. Tôi phân vân không biết đó là cô giáo hay bà lao công. Khi mấy đứa trẻ xác nhận với tôi đó là cô giáo, tôi bắt đầu hỏi lý do bà đánh trẻ. Tôi nhận ra bà giáo không hiểu tôi nói gì, vì lãng tai nặng. Tôi vừa nói vừa la hét vào tai bà ấy, nhưng bà ấy cũng không hiểu hoặc là giả vờ không hiểu, trả lời không đâu vào đâu.

"Trẻ con mới vào lớp 1, không biết đọc thì dạy cho em đọc, chứ sao lại túm tóc đánh?"
"A, đây là lớp 1B, còn lớp 1A thì ở dãy bên kia. Có đến 4 lớp 1."
"Mới nhập học đã bị đánh như thế làm sao em mong tới trường nữa?"
"Tôi đi dạy đã hơn 30 năm."
"Làm cô giáo lâu năm không có nghĩa là có quyền đánh trẻ con."
"Trước tôi dạy trường công, hưu rồi chuyển qua trường tư. Học trò cả ngày la ầm ầm chịu không nổi."

Tôi ngạc nhiên, lãng tai như vậy sao lại chịu không nổi tiếng ồn. Lúc đó bọn học trò ngồi thin thít trong lớp, không có đứa nào dám động đậy.

Lúc rời trường, tôi hoang mang hơn lúc đến. Tôi vừa nói chuyện với một người lãng tai nhưng không muốn nhận điều đó, hoàn toàn không biết chuyện gì đang xảy ra chung quanh mình vì không nghe, không hiểu. Một người già, tướng khổ sở, bà ấy ở ngoài đường, nếu xòe tay ra, chắc chắc bạn sẽ móc tiền bỏ vào đó kèm một lời hỏi thăm. Một người bạn không chắc đã mất trí hay còn.

Hình ảnh một hung thần như thế sao? Tôi làm gì với bà ấy đây?

Kim nói rất giỏi, nhưng từ đó, nhất định không chịu học đọc tiếng Việt.

Câu chuyện giáo dục

Không phải chuyện sản xuất 2 trăm ngàn tiến sĩ. Chuyện nhỏ hơn nhiều.

Cháu tôi, 11 tuổi, mỗi ngày đi học vác đi vác về 1 tấn sách vở. Lỡ quên quyển vở, cây thước thì bị đánh, bị phạt, nên con bé không dám theo thời khóa biểu để bớt ở nhà những thứ không cần, cứ mang đi hết cho chắc ăn. Cặp nặng quá, đi học oằn hết cả người. Xương nó còn non, mang sức nặng không cân bằng lâu ngày người có thể bị oặt sang một bên. Cách giải quyết nhanh chóng hiệu quả nhất trước mắt là cho cháu mang ba lô, để sức nặng của sách vở chia đều ra hai vai. Nhưng nhà trường (ở ngay TP HCM, không phải ở quê) không cho phép, bắt học sinh phải mang cặp và chỉ được phép xách cặp bằng một tay.

Chuyện này đã có người nói trên báo khoảng 5 năm nay rồi. Mà tới nay, cả hai cái bộ Y tế và bộ Giáo dục cũng không hợp sức giải cứu mấy đứa bé. Tại sao người lớn cứ suốt ngày tìm cách hãm hại trẻ con vầy nè trời?

The Retreat

Henry Vaughan
1621 - 1695

The Retreat

Happy those early days, when I
Shin’d in my Angel-infancy!
Before I understood this place
Appointed for my second race,
Or taught my soul to fancy aught
But a white celestial thought:
When yet I had not walk’d above
A mile or two from my first Love,
And looking back—at that short space—
Could see a glimpse of His bright face:
When on some gilded cloud, or flow’r,
My gazing soul would dwell an hour,
And in those weaker glories spy
Some shadows of eternity:
Before I taught my tongue to wound
My Conscience with a sinful sound,
Or had the black art to dispense
A several sin to ev’ry sense,
But felt through all this fleshly dress
Bright shoots of everlastingness.

O how I long to travel back,
And tread again that ancient track!
That I might once more reach that plain
Where first I left my glorious train;
From whence th’ enlightned spirit sees
That shady City of Palm-trees.
But ah! my soul with too much stay
Is drunk, and staggers in the way!
Some men a forward motion love,
But I by backward steps would move;
And when this dust falls to the urn
In that state I came, return.

Đường nào ra biển?

Hình như TT là tờ đưa tin về giải thưởng năm nay của HNV đầu tiên. Hình như lúc đầu tựa báo là “Không có giải thơ và phê bình văn học”. Dùng một câu phủ định (negative phrase) để làm tựa hoặc câu đầu bài, là điều một người mới tập viết báo cũng phải tránh. Is the glass half empty or half full? Thông thường, một giải thưởng, đáng lẽ phải half full, phải là một tin vui cái đã. Báo TT năm nay dường như không thấy vui.

Một giải thưởng văn học không làm cho tác phẩm hay hay dở hơn bản thân nó. Nói một cách tuyệt đối, giải thưởng không đóng góp làm tăng hay giảm giá trị tác phẩm.

Nhưng giờ phút này, ở đây, giải thưởng này có ý nghĩa với tôi. Tôi tin rằng chúng ta cần có các giải văn học. Lúc này là lúc người viết dễ bỏ cuộc nhất, họ ở nowhere land. Phần lớn người đọc trí thức chê văn học của người Việt viết, còn người đọc không trí thức thì không màng tới văn học. Vậy còn lại ai, ở đâu? Người viết không những không tìm được gạo tiền, mà cũng không có đất để ngồi, nước để uống. Nowhere.

Vào các diễn đàn trên mạng, tôi thường thấy người ta chê các người viết trẻ rã rời, và luôn luôn có một người nào đó nhảy vào kết luận: “Tớ thì tớ không bao giờ đọc truyện Việt Nam, phí thì giờ vô ích.” Thất vọng đem lại định kiến, định kiến tàn phá môi trường văn học, rồi môi trường buồn thảm đem lại sự thất vọng. Một cái vòng trong rất nhiều cái vòng của thời chúng ta.

Số người viết ở nước ta không nhiều. Trong môi trường này, điều đó dễ hiểu. Chắc chắn là có nhiều người tài năng đáng lẽ đã viết, nếu có một môi trường, một không khí tốt hơn. Cứ vài thế kỷ có thể có một thiên tài từ trời rơi xuống bất kể môi trường ra sao, nhưng chuyện đó hiếm. Thông thường thì phải có rất nhiều người bắt đầu đi, để có vài người đến nơi. Các bạn có xem phim các con rùa biển đi đẻ trứng trên động cát không? Các bạn có nhớ sau khi trứng nở có bao nhiêu con rùa con không ra được đến biển không? Vì yếu sức hoặc bị chim ăn, vô số chết trên đường. Số ra đến biển rất ít, ít một cách vô vọng. Nhưng con số dù ít ỏi, tất cả loài rùa vẫn phải sống cho ngày đẻ trứng. Đến mùa, các con rùa lớn lặn lội hàng chục ngàn cây số, quay về những bãi mà chúng biết, vất vả đi lên động cát, đẻ một ổ trứng, hoàn toàn không biết có con rùa con nào từ những cái trứng mình đẻ sẽ đến được biển không. Qui luật của thiên nhiên bắt rất nhiều con phải chết trên đường để chỉ vài con sót lại như vậy, thì qui luật của văn học không có lý do gì mà ít hà khắc hơn.

Nhưng hiện giờ, chúng ta có rất ít trứng trên cát. Những còn rùa lớn không màng đi đẻ trứng, cũng không ai khuyến khích cả. Chỉ có một sự lạnh lùng khủng khiếp.

Tôi chỉ là một con rùa nhỏ chưa ra được đến biển. Trên đường bò ra, đã lắm lúc muốn lăn quay chỏng bốn chân lên trời chết cho rồi, như thế khỏe hơn. Một con rùa lười biếng như thế thì làm sao biết hiến kế gì để cứu loài rùa biển.

Tôi chỉ có 2 xu này: (tôi rất kém trong suy nghĩ chính trị, nhưng cũng cứ nói ra suy nghĩ của mình) nó như sau: Các giải văn học cần được củng cố, cần gây được lòng tin, cần có một giá trị nào đó. Để còn có gì gây kích thích cho người viết, chứ cứ bắt dòng văn học phải “chảy âm thầm”, lâu ngày không ra nắng, có lúc sẽ tắt mất.

Còn làm sao để giữ uy tín cho một giải văn học tên tuổi lâu đời trong một thời như thế này, thì tôi không biết. Tôi không biết tác phẩm dịch của Hữu Việt và VKTB có phần nào làm nổi việc đó hay không. Nếu không làm nổi, ít nhất tôi cũng sẽ không làm gì gây hại thêm nữa, như việc từ chối giải thưởng chẳng hạn.

Yên ắng

Trích bài của Bảo Anh, đăng trên phongdiep.net:

"Và khi tro bụi của Đoàn Minh Phượng, sau khi ra mắt (năm 2006) đã được giới thiệu trên báo Tuổi trẻ - vốn được coi là một trong những nơi có những chiêu thức PR hiệu quả (ví như trường hợp làm với Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư), tuy nhiên sau đó, dư âm về cuốn sách từ phía độc giả cho tới nay vẫn khá yên ắng.

(...)

Dự báo trong nhiều ngày tới đây, câu chuyện giải thưởng sẽ tiếp tục bị đào xới. Chỉ vì người ta thấy hồ nghi. Và một giả định được nêu ra: Các thành viên trong Hội đồng giải thưởng có dám đứng ra, từng người một, giải trình về lá phiếu mình đã bỏ. Tại sao không phải A mà lại là B? Kiểu như thế. Chúng ta có làm được không?"

Bắt đầu được ném đá nhẹ nhàng rồi đây.

Trên bàn có hoa cúc

Tôi ăn tối một mình trong một quán nhỏ, ở một tỉnh nhỏ, ở Đức. Các bàn đều có người ngồi, nhưng quán không ồn, vì ai cũng nói khẽ. Vì đi một mình, tôi được sắp ngồi ở cái bàn tròn nhỏ nhất của quán, gần nơi máng áo khoác.

Mọi người nói chuyện rì rào, bao nhiêu người, bao nhiêu là câu chuyện. Nhưng từ nơi tôi ngồi, ngôn ngữ không có ý nghĩa gì cả, chẳng hơn những thứ khác của căn phòng, những thứ góp vào để tạo một không khí nào đó. Như ánh sáng từ nến, như nhiệt độ trong phòng, như tranh trên tường, hoa trong bình, và mùi thức ăn vừa dễ chịu vừa buồn nản trong không khí tôi thở. Rồi có khi, tâm trạng con người, tâm trạng của tôi, trong giờ khắc này, sự buồn nản dễ chịu này, cũng chỉ là một thứ trang trí, góp vào, để căn phòng có đủ các thứ làm nên một cái quán.

Trên bàn có 6 cái hoa cúc vàng nhỏ và 3 cái hoa hồng tường vi nhỏ màu hồng nhạt, cũng nhỏ, cắm trong một cái bình gốm có quai trước kia dùng đựng rượu vang nhưng lâu lắm rồi không ai mang rượu vang ra bàn trong những chiếc bình như vậy nữa. Bây giờ người ta dùng chúng để cắm hoa. Cạnh bình hoa có một cây cắm nến. Nến đang cháy. Hoa nhỏ và nến cũng tạo nên một chút đằm thắm nhỏ nhoi, cũng là một thứ quê hương nào đó, tầm thường quá không ai đặt tên cho nó, không ai nhớ, hay là quên.

Tôi lạnh lùng với thứ quê hương đó. Thật bất công. Tôi uống rượu và muốn biết khi ra về mình có hài lòng đã đến đây hay không. Người ta chỉ muốn nói về sự hài lòng hay không hài lòng của mình, không ai nghĩ tới những cái hoa cúc nhỏ, chúng ở đó trong chiếc bình đó, trong ánh sáng đó, để tạo cho tôi một chút đằm thắm dù rắng tôi sẽ không bao giờ nhớ tới chúng khi bước khỏi cái quán này. Giản dị vì chúng quá nhỏ, giá rất rẻ. Còn những hoa hồng nhỏ cuối thu, trời đã lạnh, chúng còn đó vì đã được trồng trong nhà kính. Rời nhà kính để đên đây mang lại chút đằm thắm nhỏ cho tôi, chúng sẽ không bao giờ nở. Những cánh hoa sẽ héo trước khi mở ra, mở ra các lớp cánh của hoa hồng.

Vậy đó, một đêm có rất nhiều thứ, thứ nào cũng nhỏ, như một bức tranh chỉ có hoa cỏ làm nền chứ không có nhân vật chính. Xúc cảm của tôi cũng vậy, ký ức của tôi cũng vậy, tất cả đều nhỏ nhoi và mờ nhạt. Ngay cả một nỗi nhớ để hồn phách mình trôi vào đó, cũng không có.